- با توجه به ابيات زير به سوالات داده شده ، پاسخ دهيد:



زان يار دل نوازم شكري است با شكايت گر نكته دان عشقي بشنو تو اين حكايت

عشقت رسد به فرياد ار خود به سان حافظ قرآن ز بر بخواني در چارده روايت

الف ) كدام واژه « تخلّص » است ؟

ب) هجاي دوم واژه ي « حكايت » را با علامت خاصّ خود نشان دهيد.



2- درون مايه ي « چهار پاره » بيش تر چه موضوعاتي است؟



3- كدام يك از ابيات زير ، نمي تواند « مطلع » يك « قصيده » باشد ؟ چرا ؟



الف ) جهان بر آب نهادست و زندگي بر باد غلام همّت آنم كه دل بر او ننهاد

ب) خبرت هست كه مرغان سحر مي گويند آخر اي خفته سر از خواب جهالت بردار



4- هر يك از كلمات مشخص شده ي بيت زير ، كدام يك از « پايه هاي تشبيه » هستند؟



« روز چو شمعي به شب ، زود رو و سرفراز شب چو چراغي به روز ، كاسته و نيمتاب »



5- يك « تشبيه بليغ اضافي » بسازيد كه واژه ي « دانش » ، مشبّه آن باشد.



6- در مصراع « تو سرو جويباري ، تو لاله ي بهاري » :



الف ) كدام يك از پايه هاي تشبيه ، حذف شده است؟ ب) اين « نوع تشبيه » چه ناميده مي شود؟



7- كدام يك از تشبيهات زير ، « مفرد » و كدام يك « مركّب » است ؟

الف) بر گل سرخ از نم ، او فتاده لالي همچو عرق بر عِذار شاهدِ غضبان

ب) زلف تو مگر جانا امّيد و نياز است زيرا كه چنين هر دو سياه است و دراز است



8- در كدام يك از ابيات زير ، آرايه ي « تشخيص » وجود دارد؟ دليل خود را بنويسيد.



الف) اي نسيم سحر ، آرامگه يار كجاست؟ منزل آن مه عاشق كش عيّار كجست ؟

ب) اي غنچه ي خندان ، چرا خون در دل ما مي كني؟ خاري به خود مي بندي و ما را ز سر وا مي كني



9- با توجه به بيت زير ، به سوالات پاسخ دهيد:



در اين بازار اگرسودي است بادرويش خرسنداست خدايا،مُنعمم گردان به درويشي وخرسندي



الف) كدام كلمه در مفهوم استعاري به كار رفته است ؟



ب) استعاره از چيست؟ ج) چه نوع استعاره اي است؟



10- استعاره ي به كار رفته در كدام يك از ابيات زير ، « بليغ تر و مؤثّرتر » است ؟ چرا ؟



الف) فردا كه پيشگاه حقيقت شود پديد شرمنده رهروي كه عمل بر مجاز كرد

ب) بخت آن نكند با من ، كان شاخ صنوبر را بنشينم و بنشانم ، گل بر سرش افشانم



11- جمله اي بنويسيد و در آن واژه ي « قلم » را در «‌ مفهوم مجازي » به كار ببريد.



12- با توجه به بيت زير :

« دل عالمي بسوزي چو عذار بر فروزي تواز اين چه سود داري كه نمي كني مدا را »



الف ) كدام كلمه در مفهوم مجازي به كار رفته است ؟ ب) « قرينه » ي آن كدام است ؟



13- در بيت زير ، « دينار و درم » مجاز از چيست ؟ نوع علاقه ي آن را بنويسيد.



« آن كس كه به دينار و درم خير نيندوخت سر عاقبت اندر سرِ دينار و درم كرد »



14- كنايه ي به كار رفته در كدام بيت ، اثبات اين حقيقت است كه « آسايشِ بي رنج » در اين جهان وجود ندارد؟



الف ) حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج فكر معقول بفرما گل بي خار كجاست

ب) نپندارم اي در خزان كيشته جو كه گندم ستاني به وقت درو



15- در هر يك از ابيات زير ، كنايات را مشخّص كنيد و مفهوم هر يك را بنويسيد.

الف ) چو بشنيد بيچاره بگريست زار كه اي خواجه دستم ز دامن بدار

ب) دلا معاش چنان كن كه گر بلغزد پاي فرشته ات به دو دست دعا نگه دارد



16- در بيت مقابل : « لبخند تو خلاصه ي خوبي هاست لختي بخند ، خنده ي گل زيباست »



الف ) كدام « صامت » بيش از بقيه تكرار شده است ؟ ب) نام آرايه ي ادبي حاصل از اين تكرار چيست؟



17- در هر يك از عبارات زير ، بين كدام كلمات « سجع » وجود دارد ؟ « نوع سجع » ها را بنويسيد.



الف ) مُلك بي دين باطل است و دين بي ملك ، ضايع.

ب) هر كه را زر در ترازوست ، زور در بازوست.



18- در ابيات زير ، آرايه هاي « موازنه » و « ترصيع » را بيابيد. در هر مورد ، دليل خود را بنويسيد.



الف) اي منوّر به تو نجومِ جمال اي مقرّر به تو رسومِ كمال

ب) شاكر نعمت به هر مقام كه بوديم داعي دولت به هر طريق كه هستيم



19- در هر يك از ابيات زير ، بين كدام كلمات ، «‌ جناس » به كار رفته است ؟ نوع هر جناس را مشخّص كنيد.

الف) اي گدايان خرابات ، خدا يار شماست چشم اِنعام مدارد ز اَنعامي چند



ب) كار دلم به جان رسد ، كارد به استخوان رسد ناله كنم بگويدم : دم مزن و بيان مكن



20- در شعر زير ، دو واژه را بيابيد كه با هم « جناس » دارند.



شمع جويي و آفتابْ بلند روزْ بس روشن و تو در شب تار



چشم بگشا به گلْسِتان و ببين جلوه ي آب صاف در گل و خار



21- چرا مي گوييم در عبارت زير « جناس تام » وجود دارد؟



« برادر كه در بند خويش است نه برادر ، نه خويش است.»



22- شاعر در بيت زير ، به چه داستاني اشاره دارد؟



«‌ گفت آن يار كزو گشت سرِ دار بلند جرمش اين بود كه اسرار هويدا مي كرد »



23- در عبارت زير ، سعدي با آوردن بخشي از يك آيه عينا ً در كلام خويش ، از آرايه ي ........ بهره گرفته است.

« موسي (ع) قارون را نصيحت كرد كه اَحْسِنْ كَما اَحْسَنَ اللّهُ اِليكَ .»



24- در كدام يك از ابيات زير ، آرايه ي « تناقض » ديده مي شود ، دليل خود را بنويسيد.



الف )‌ بگويم تا بداند دشمن و دوست كه من مستي و مستوري ندانم

ب) دولت فقر خدايا به من ارزاني دار كاين كرامت سبب حشمت و تمكين من است



25- با توجه به بيت زير ، به سؤالات داده شده ، پاسخ دهيد :

« ماهم اين هفته برون رفت و به چشمم سالي است

حال هجران تو چه داني كه چه مشكل حالي است »



الف ) كدام كلمه ، داراي «‌ ايهام تناسب » است؟ ب) اين كلمه ، در بيت بالا ، به چه معناست؟



پ) كلمه ي داراي ايهام تناسب ، با كدام واژه ها تناسب برقرار كرده است؟



26- ارتباط ِ ميان واژه هاي مشخّص شده در بيت زير ، كدام آرايه ي ادبي را به وجود آورده است؟



« هر كو نظري دارد با يار كمان ابر و بايد كه سپر باشد ، پيش همه پيكان ها »



27- با توجه به بيت زير:

از عفو و خشم تو دو نمونه است ، روز و شب وز مهر و كين تو دو نمونه است شهد و سم»



الف ) در مصراع اول ، « لف ها » را نشان دهيد. ب)‌ چه نوع لفّ و نشري در بيت ديده مي شود؟



28- در ابيات زير ، آرايه هاي «‌ تصدير ، حس آميزي ، اشتقاق ، اغراق ، حسن تعليل » را بيابيد.



الف ) شود كوه آهن چو درياي آب اگر بشنود نام افراسياب



ب) گل ، آن جهاني است نگنجد در اين جهان در عالم خيال چه گنجد ، خيال گل



پ) رسم بد عهدي ايّام چو ديد ابر بهار گريه اش بر سمن و سنبل و نسرين آمد



ت) من كه باشم در آن حرم كه صبا پرده دار حريمِ حرمت اوست



ث) از صداي سخن عشق نديدم خوش تر يادگاري كه در اين گنبد دوّار بماند 

سایت  : پژوهشگاه ملا صدرای زنجان